Frans van Zaalen zet zich in voor het Plastic Peuken Collectief en raapt met gemak 1800 peuken op een dag.
Hij wil de wereld beter achterlaten. Om die reden raapt Frans van Zaalen uit Leusden al jaren héél veel afval. Ook in winkelcentrum De Hamershof, waar hij met gemak 1800 sigarettenpeuken opruimt. En dat moet anders, vindt hij. ‘Dit is geen structurele oplossing.’
Als je er ‘normaal’ rondloopt, zie je ze niet. Maar kijk je in winkelcentrum De Hamershof naar de grond, dan kan het je niet ontgaan. Ze liggen overal, vaak vastgeklemd tussen de grijze tegels. Witte en gele sigarettenpeuken. Duizenden zijn het er. En ze lijken altijd terug te komen.
Frans van Zaalen, die op een steenworp afstand van het hart van Leusden woont, weet er alles van. Al sinds 2011 houdt hij zich intensief bezig met het rapen van zwerfafval. Dat begon in het buitengebied tussen Scherpenzeel en Leusden, maar gebeurt sinds twee jaar ook in zijn ‘stenen voortuin’, De Hamershof.
Iedere ochtend loopt hij in deze omgeving een rondje om afval te rapen. Iedere dag treft hij er plastic, blikjes en piepschuim aan. Maar van één afvalsoort is er altijd meer: de sigarettenpeuk.
Miljarden
De peuk prijkt al jaren bovenaan het lijstje met ‘meest gevonden zwerfafval’. Naar schatting van onderzoeks- en adviesbureau CE Delft belanden er jaarlijks, met een hele ruime schatting, tussen de 0,24 en 7,1 miljard filters in het milieu in Nederland. Reken je deze cijfers om naar de gemeente Leusden, dan komen daar jaarlijks tussen de 345.000 en 12,2 miljoen peuken terecht.
Schrikbarende cijfers, zegt Frans. Maar hij kijkt er nauwelijks meer van op. „Ik vind er gewoon héél veel. In 2024 heb ik in de parkeergarage aan De Smidse op één ochtend 1200 peuken opgeruimd. Dat is 10 peuken per parkeerplaats. En met de peukenzuiger ruim ik regelmatig in anderhalf uur 1800 peuken op.”
Vorige week, voor het station van Amersfoort, ging hij daar met gemak overheen. Toen veegde Frans in anderhalf uur tijd 2300 peuken bij elkaar. „Ik heb die peuken bewust op een hoopje gelegd, zodat mensen zien hoeveel het er zijn. Dat maakt indruk. Maar helaas lijkt het niet veel later altijd alsof ik nooit heb opgeruimd.”
1000 liter water
Dit heeft grote gevolgen, zegt Frans, want peuken bevatten vervuilende microplastics en toxische stoffen die het bodem- en waterleven verstoren. „Zo kan één achterbleven peuk 1000 liter water vervuilen. Het is slecht voor mens en milieu. Daar moet een einde aan komen.”
Frans is lid van het Plastic Peuken Collectief, een Nederlands samenwerkingsverband van milieuorganisaties, bedrijven en vrijwilligers dat strijdt tegen de vervuiling door sigarettenfilters. Ze willen dat de overheid met een verbod op plastic in filters komt, zodat het probleem bij de bron wordt aangepakt.
Daarin staat het Collectief niet alleen. De Tweede Kamer stemde in 2023 al in met een motie voor een verbod, en ook het RIVM liet in april 2026 weten ervoor te zijn. Het verbod zou beter zijn voor het milieu en daarnaast geen negatieve invloed hebben op de gezondheid van rokers, want het filter houdt geen schadelijke stoffen tegen.
Europees verbod
Toch is een Nederlands verbod juridisch complex. Daarom hoopt Frans dat er een Europees verbod komt. En iedere steun daarvoor is meegenomen, zegt hij, ook van gemeenten. Inmiddels hebben vijftig gemeenten, waaronder Amersfoort, hun steun uitgesproken vóór een verbod op het sigarettenfilter. Maar Leusden nog niet.
Dat moet anders, zegt Frans, wijzend naar het bergje afval voor zijn voeten. „Ik irriteer me niet aan afval, maar ben wel blij als het schoon is wanneer ik klaar ben. En het zou fijn zijn, als het dan zo blijft. Wat mij betreft volgt Leusden dus snel. We moeten van die peuken af.”
Auteur – Mirjam Liefbroer
Fotograaf – Nico Brons
